Dzisiaj poruszę trudny temat dotyczący dzieci z deficytami społecznymi oraz potrzebujących wsparcia terapeutycznego. Autoagresja, czyli agresja skierowana na samego siebie jest często występującym trudnym zachowaniem u dzieci ze spektrum autyzmu lub upośledzeniem umysłowym. Brak umiejętności wyrażania i panowania nad emocjami może powodować tego typu reakcje.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu należą do grupy całościowych zaburzeń rozwojowych. Osoby z tą diagnozą mają trudności w komunikacji oraz ograniczone i powtarzalne zachowania, zainteresowania oraz wybierane przez siebie czynności z dnia codziennego.

Wyuczone zasady dają dziecku poczucie bezpieczeństwa. Każda nieakceptowana zmiana, stres, uczucie smutku lub buntu i niezrozumienia sprawia, że automatycznie zaczyna ono reagować nieadekwatnie do sytuacji.

Widząc złość, krzyk lub próby samookaleczania się rodzice nie wiedzą, jak odpowiednio zareagować, by się już to nie powtórzyło. Zdarza się, że wraz z dojrzewaniem zachowania te przybierają na sile. „Autyści” mają zaburzone przetwarzanie sensoryczne. Przy niedowrażliwieniu ciała uczucie bólu może być ograniczone pomimo zauważalnych ran i śladów u uderzeniach, ugryzieniach itp. Niestety bez profesjonalnej pomocy pedagoga i terapii behawioralnej nie da się z sukcesem wyleczyć z zachowań autoagresywnych. Dlatego konieczny jest stały kontakt i współpraca z terapeutą.

Jeżeli nie możemy zabezpieczyć ciało dziecka przed uszkodzeniami, należy wybrane partie ciała ochronić na przykład naramiennikami. Warto przekierowywać uwagę w sytuacjach trudnych, tak aby dziecko łatwiej wychodziło ze swoich schematów radzenia sobie ze stresem.

 

Autoagresja i autyzm

 

Przyczyną autoagresji są kwestie emocjonalne, które są trudne do wyrażenia w sposób akceptowalny. Jeżeli dziecko nie mówi, lub ma opóźniony rozwój mowy, a także deficyty społeczne, należy rozwijać z nim prawidłowy tok reakcji. Należy mu podpowiadać słowa w których nazwał swe emocje. Można mu powiedzieć polecenia „opuść ręce”, lub „spokojne ręce” i nagradzać współpracę. Praca nad emocjami z psychologiem i pedagogiem, TUSy i terapia logopedyczna pomaga w wychodzeniu ze schematów autoagresywnych.

Podopieczny nie umie jeszcze odraczać reakcje i działa bez namysłu. Napięcie wynikające z ciągłego niedostosowania do wymagań otoczenia może kumulować się w tak nieznośny sposób, że pojawia się chęć jego nagłej manifestacji i rozładowania. 

Dziecko ze spektrum autyzmu nie umiejąc wyrazić swoich uczuć czy potrzeb, może:

• wpadać w szał,
• samookaleczać się,
• gryźć przedramiona,
• przygryzać sobie usta do ran,
• szczypać siebie itp.

Nasza córka długo miała problem z przygryzaniem ust. Pomimo bólu nie wiedziała jak zapanować nad tym odruchem. W związku z zaburzeniami sensorycznymi u dziecka z autyzmem poszukaliśmy pomocy w sklepie logopedycznym.

Za radą terapeuty kupiliśmy do masowania ust wibrator logopedyczny Z – Vibe. Sprawdził się on od razu, stopniowo wydłużając czas wibracji na ustach pod warunkiem nie uszkadzania sprzętu.Ten produkt dowrażliwa usta w delikatny sposób i zniechęca do dalszego ramienia sobie ust.

 

Pomoc lekarza w przypadku autoagresji

 

Rodzice dzieci z objawami autoagresja powinni skonsultować się z lekarzami neurologiem i psychiatrą. Zdarza się, że są potrzebne leki z grupy neuroleptyków atypowych oraz leki przeciwpadaczkowe.

Najbardziej skutecznym lekiem redukującym zachowania agresywne jest m.in.  risperidon. Tylko lekarz znający dziecko i reakcje jego na inne leki jest w stanie podjąć tego typu metodę leczenia farmakologicznego.

 

Jak wyjść z autoagresji

 

Terapia z doświadczonym terapeutą jest bardzo ważna w leczeniu autoagresji u dziecka ze spektrum autyzmu. Należy wprowadzić strukturę motywacyjną oraz czasowo-przestrzenną. Równolegle można zaplanować kilka zadań z zakresu czynności z samoobsługi oraz komunikacji. Można urozmaicać wzmocnienia biologiczne (przysmaki), przez słuchanie muzyki i ulubione zabawy, czynności odstresowujące (zabawa gniotkiem). Należy przepracować rutynę, wdrażając wciąż nowe atrakcje do menu wzmocnień. Można się posłużyć tablicą wzmocnień z pomocą terapeuty.

Dobrym sposobem terapii jest plan aktywności, który organizuje czas od momentu przybycia do przedszkola /szkoły do opuszczenia placówki. Wstępie plan zawiera kilka obrazków, które pełnią funkcję informacyjną, co w danym momencie będzie się działo. W domu również dobrze mieć plan czynności ułożonych chronologicznie na godziny poranne i popołudniowe. Pomocne są do tego PCSy, zaplanowane obrazki do przyczepiania do tablicy w domu i segregatorze do komunikacji niewerbalnej.

Dzięki ustalonej przestrzeni zadań można kształtować z dzieckiem poprawne zachowanie, umiejętności komunikacyjne, zainteresowań i dać możliwość samodzielnego tworzenia czasu wolnego.

Zdarza się, że nagłe silne reakcje autoagresywne pojawiają się w niedogodnym miejscach lub sytuacjach. Należy chronić ciało podopiecznego przed zagrożeniami wokół niego starając się ograniczyć efekty uderzeń. Przytrzymywanie dziecka można zastosować tylko w sytuacjach prawdziwego zagrożenia dla jego ciała i zdrowia, lub w sytuacji, gdy atakuje inne osoby. Dzieci mimo małej postury w sytuacji gniewu mają zaskakującą dawkę energii i działać nieprzewidywalnie.

 

Książki o autoagresji

 

Dobrymi propozycjami czytelniczym i dla rodzica są książki skupiające się na tematyce zachowań autoagresywnych. Napisali je praktycy znający sposoby porozumiewania się z osobami w spektrum oraz terapii służącej nabywania umiejętności społecznych.

 

• „Zachowania autoagresywne w autyźmie” autorstwa S. N. Edelson oraz J. Botsford Johnson,

• „Jak sobie radzić z napadami złości i załamaniem nerwowym / psychicznym u dzieci z autyzmem” autorstwa J. Ward-Hawkes.