Zabawy z literami w domu: 7 pomysłów bez presji i oceniania

Zabawy z literami w domu mogą zaczynać się od imienia dziecka, napisu na pudełku albo ulubionych klocków. Wcale nie potrzebujesz domowej tablicy, stosu ćwiczeń. Nie wymagaj też, aby do końca tygodnia opanować kolejne pięć liter. Na początek wystarczy wspólna ciekawość i zadanie dopasowane do możliwości dziecka.

Jeśli na propozycję nauki słyszysz „nie chcę”, warto sprawdzić, co można zmienić: porę, długość aktywności, liczbę elementów albo sposób udziału. Dziecko może szukać, wskazywać i układać litery, nawet jeśli nie ma ochoty ich pisać. Jeśli zobaczy, że to ty rozpoczynasz ćwiczenia pokazując krok po kroku jak wykonać zadanie, nie będzie miało wtedy większych oporów przed aktywnością.

Poniżej znajdziesz siedem prostych zabaw z literami, sposoby ich upraszczania oraz odnośniki do darmowych materiałów. Propozycje można dostosować również do dzieci w spektrum autyzmu, uwzględniając ich indywidualne potrzeby, zainteresowania i sposób komunikacji.

Jak zaprosić dziecko do zabawy i uszanować odmowę?

Zacznij od zaproszenia, które pozostawia przestrzeń na odpowiedź. Zamiast „Siadaj, teraz ćwiczymy”, możesz powiedzieć:

• „Znalazłam literę z Twojego imienia. Chcesz zobaczyć?”
• „Wolisz zbudować literę z klocków czy poszukać jej na pudełku?”
• „Mam pomysł na zabawę. Spróbujemy teraz, czy po odpoczynku?”

Jeśli dziecko odmawia, nie trzeba od razu szukać sposobu na przekonanie go za wszelką cenę. Może potrzebować posiłku, ruchu, ciszy albo czasu bez kolejnych poleceń. Możesz wrócić do propozycji później.

Na początek wybierz jedną krótką aktywność i pokaż, na czym polega. Ustal zrozumiały koniec, na przykład dopasowanie dwóch par. Jeżeli dziecko chce kontynuować, możecie dodać kolejny element.

Nie musimy dziś poznać całego alfabetu. Możemy wspólnie odkryć jedną literę.

 

1. Litery z imienia dziecka

Własne imię ma dla dziecka osobiste znaczenie. Wykorzystanie go jako punktu wyjścia do poznawania pisma jest ważnym elementem odimiennej metody nauki czytania Ireny Majchrzak. Poniższa zabawa nawiązuje do tej idei.

Przygotuj: kartkę z imieniem oraz osobne kartoniki z literami.

Napisz imię wyraźnie i przeczytaj je dziecku. Następnie pokaż jedną literę na kartoniku i odszukajcie identyczną w imieniu.

Możesz powiedzieć: „Tutaj jest napisane Lena. Na początku mamy L. Na tym kartoniku też jest L. Położymy je pod spodem?”.

Jeżeli dziecko jest zainteresowane, zaproponuj ułożenie całego imienia według pozostawionego wzoru. Nie musi od razu odtwarzać go z pamięci.

Łatwiejsza wersja: jedna litera i dwa kartoniki do wyboru. Używaj tego samego kroju i wielkości znaków.

Kolejny krok: porównajcie dwa imiona i poszukajcie wspólnej litery. Nie zamieniaj tej aktywności w sprawdzian znajomości wszystkich znaków.

 

2. Literowy detektyw: szukanie liter na opakowaniach

Napisy na produktach pokazują, że pismo jest obecne w codzienności. Można je zauważać także poza książką i zeszytem.

Przygotuj: dwa lub trzy czyste, bezpieczne opakowania z czytelnymi napisami oraz kartonik z literą.

Wybierz znak, który rzeczywiście występuje na przygotowanych pudełkach. Najpierw pokaż jeden przykład: „Szukamy takiego M. Tutaj już je znalazłam. Sprawdzimy następny napis?”.

Dziecko może wskazywać literę palcem. Nie musi przepisywać wyrazu ani znać wszystkich pozostałych znaków.

Łatwiejsza wersja: zasłoń część opakowania, pozostawiając widoczny jeden napis. Na początku pomiń ozdobne logotypy i bardzo drobny druk.

Kolejny krok: poszukajcie tej samej litery w tytule książki lub na liście zakupów.

Pamiętaj, że rozpoznanie produktu po kolorze pudełka nie oznacza jeszcze przeczytania jego nazwy. W tej zabawie celem jest odszukiwanie określonego znaku.

 

3. Układanie liter ze sznurka, klocków lub pasków papieru

Poznawanie kształtu litery nie musi wymagać trzymania ołówka. Można ją zbudować lub ułożyć z większych elementów.

Przygotuj: duże klocki, krótkie kawałki sznurka albo paski papieru oraz kartkę ze wzorem litery.

Dobierz znak do materiału. Z klocków łatwo zbudować L lub T. Ze sznurka można ułożyć O. Pokaż pierwszą próbę, a potem zaproponuj wspólne działanie.

„Ja ułożę dłuższą część L. Chcesz dołożyć krótszą?”. Dziecko może budować bezpośrednio na wzorze lub obok niego.

Łatwiejsza wersja: przygotuj większość litery i zostaw jeden element do dołożenia.

Kolejny krok: ułóżcie ten sam znak z dwóch różnych materiałów i porównajcie jego kształt.

Łączenie spostrzegania i ruchu pojawia się między innymi w Metodzie Dobrego Startu prof. Marty Bogdanowicz. Sama zabawa w układanie liter nie jest jednak realizacją całej metody.

Dobieraj materiały do dziecka. Jeśli nie lubi dotykać plasteliny czy sznurka, wybierz gładkie kartoniki. Nie trzeba angażować wielu zmysłów jednocześnie. Unikaj drobnych elementów, jeżeli dziecko wkłada przedmioty do ust.

 

4. Dobieranie par: znajdź taką samą literę

Ta zabawa pozwala porównywać znaki bez konieczności ich nazywania.

Przygotuj: dwie pary kart, na przykład A–A i M–M.

Połóż wszystkie karty obrazem do góry. Weź jedną i zaproponuj znalezienie drugiej takiej samej: „Mam A. Gdzie jest drugi taki znak?”.

Na początku nie odwracaj kart. Dzięki temu zadanie polega na porównywaniu liter, a nie jednocześnie na zapamiętywaniu ich położenia.

Łatwiejsza wersja: pokaż wzór i tylko dwie możliwości odpowiedzi.

Kolejny krok: dodaj trzecią parę. Później możecie spróbować łączenia wielkiej i małej litery, na przykład M–m, po wcześniejszym pokazaniu ich związku.

Jeśli dziecko dopiero poznaje znaki, nie zaczynaj od zestawu bardzo podobnych liter, takich jak b, d, p i q. Stopień trudności zwiększaj stopniowo.

 

5. Wyszukiwanie liter w ulubionych słowach

Ulubione zwierzęta, pojazdy, postacie lub miejsca mogą podpowiedzieć, jakie słowa wybrać.

Przygotuj: trzy krótkie napisy związane z zainteresowaniami dziecka. Na przykład: KOT, PIES, LIS.

Przeczytaj słowa, pokazując każde z nich. Następnie wybierz literę: „Sprawdźmy, w których napisach jest I”. Pozostaw kartonik ze wzorem obok wyrazów.

Dziecko nie musi samodzielnie czytać całych słów, żeby wziąć udział w zabawie.

Łatwiejsza wersja: dwa wyrazy i jedna poszukiwana litera.

Kolejny krok: wyszukajcie wszystkie wystąpienia znaku albo ułóżcie krótki wyraz z ruchomych liter.

Temat dobierz do konkretnego dziecka. Diagnoza nie mówi nam, czy ktoś lubi dinozaury, pociągi, koty czy muzykę.

 

6. Wspólne tworzenie kart z literami

Własne pomoce mogą być proste. Ich wartość nie zależy od tego, czy wyglądają jak zestaw ze sklepu.

Przygotuj: kartoniki, gruby pisak, kredki i ewentualnie własne zdjęcia przedmiotów.

Na jednej stronie zapisz literę, a na drugiej umieśćcie obrazek przedmiotu, którego nazwa zaczyna się odpowiadającą jej głoską. Na przykład M i mak.

Dziecko może wybierać obrazki, przyklejać zdjęcia albo podawać kartoniki. Dorosły może wykonać część wymagającą pisania i wycinania.

Łatwiejsza wersja: przygotujcie dwie karty zamiast całego alfabetu.

Kolejny krok: połączcie kilka kart w małą książeczkę z wybranymi przez dziecko słowami.

Litera to zapisany znak, a głoska to dźwięk mowy. Nazwa litery M brzmi „em”, ale przy składaniu wyrazu nie odczytujemy MAK jako „em–a–ka”. Jeśli dziecko uczy się już czytania w szkole, uzgodnij sposób domowych ćwiczeń z nauczycielem.

 

7. Zabawa z darmowymi kartami „W poszukiwaniu liter”

Gotowy materiał oszczędza czas przygotowań. Warto jednak dopasować zakres zadania do dziecka, zamiast zakładać, że trzeba wypełnić cały arkusz.

W sklepie naszej marki Lapisek znajdziesz darmowe karty „W poszukiwaniu liter”. Zadanie polega na odnajdywaniu wskazanej litery wśród wyrazów i zaznaczaniu jej.

Odbierz darmowe karty „W poszukiwaniu liter”. Formularz odbioru wymaga podania imienia i adresu e-mail.

Jak pokazać dziecku jedno zadanie?

1. Wybierz fragment karty i pokaż poszukiwaną literę.
2. Odszukaj pierwszy przykład, wskazując go palcem.
3. Zaproponuj wspólne znalezienie kolejnego.
4. Pozwól dziecku wskazać odpowiedź lub zaznaczyć ją ołówkiem.
5. Zakończ w umówionym momencie albo wcześniej, jeśli potrzebna jest przerwa.

Możesz też zapisać własny przykład:

MAK   DOM   MAMA

Przy wyszukiwaniu M znajdziecie jeden znak w MAK, jeden w DOM i dwa w MAMA. To przykład do samodzielnego przygotowania, a nie opis konkretnej strony zestawu.

Łatwiejsza wersja: zasłoń pozostałą część arkusza czystą kartką. Pozwól wskazywać znaki zamiast je zakreślać.

Kolejny krok: zaproponuj szukanie innej litery. Kontynuujcie tylko wtedy, gdy dziecko ma na to ochotę i siłę.

 

Jak uprościć aktywność i dopasować ją do dziecka?

Jeżeli zabawa okazuje się trudna, zmień jeden element i sprawdź, czy jest łatwiej. Nie musisz od razu przygotowywać zupełnie nowego zestawu.

• Mniej elementów: dwie karty zamiast dziesięciu.
• Czytelniejszy zapis: większe litery, spokojne tło i odpowiednie odstępy.
• Jeden krok: krótkie polecenie zamiast kilku instrukcji naraz.
• Wspólna próba: najpierw demonstracja, potem propozycja samodzielnego działania.
• Inny sposób odpowiedzi: wskazanie lub przesunięcie karty zamiast mówienia i pisania.
• Jasny koniec: na przykład ułożenie jednej litery albo znalezienie dwóch par.

U dziecka w spektrum autyzmu uwzględnij również komfort sensoryczny i sposób komunikacji. Nie wymagaj patrzenia w oczy ani siedzenia nieruchomo jako warunku udziału.

Jeśli dziecko korzysta z AAC, zapewnij mu dostęp do jego narzędzia komunikacyjnego. Powinno mieć możliwość poproszenia o pomoc, zakomunikowania przerwy lub odmowy.

Prostota zadania nie musi oznaczać infantylnej oprawy. Starszemu dziecku możesz zaproponować czytelne karty z neutralną grafiką i słowami zgodnymi z jego zainteresowaniami.

 

Jak reagować na pomyłki bez oceniania?

Brak ocen nie oznacza, że zostawiamy dziecko bez wskazówek. Można spokojnie pokazać różnicę i zaproponować ponowne porównanie.

• Zamiast „Źle!”: „Spójrzmy jeszcze raz na wzór. Szukamy takiego M”.
• Zamiast „Przecież już to umiesz”: „Pokażę pierwszy przykład, a następny zrobimy razem”.
• Zamiast porównywania z innym dzieckiem: „Dziś samodzielnie znalazłaś dwie litery”.
• Zamiast „Musisz skończyć”: „Chcesz jeszcze jedną próbę czy kończymy?”.

Możesz cieszyć się wspólnym odkryciem i doceniać sposób działania. Nie trzeba za każdym razem przyznawać punktów ani sprawdzać szybkości.

 

Inne darmowe materiały dla rodziców i dzieci

Planer „Spokojny Dzień” — Lapisek

Planer zawiera miejsce na organizację codziennych spraw, notatki i potrzeby rodzica. Możesz zapisać w nim pomysł na zabawę, ale także zaplanować odpoczynek. To pomoc organizacyjna dla rodzica, nie indywidualny obrazkowy plan dziecka.

Zobacz darmowy planer „Spokojny Dzień”. Do odbioru potrzebne są imię i adres e-mail.

Fundacja SYNAPSIS — materiały o wprowadzaniu planu dnia

Fundacja udostępnia między innymi instruktaż dla rodziców dotyczący wprowadzania planu dnia w domu. To dodatkowe źródło wskazówek, gdy potrzebujesz pomocy w pokazywaniu kolejności aktywności.

Przejdź do bezpłatnych materiałów Fundacji SYNAPSIS.

ARASAAC — piktogramy i materiały do komunikacji

W ARASAAC można znaleźć symbole i materiały wspierające komunikację. Wybieraj te, które dziecko rozumie lub których używania uczy się z odpowiednim wsparciem. Sam obrazek nie jest automatycznie zrozumiały dla każdego.

Otwórz wyszukiwarkę piktogramów ARASAAC.

Materiały ARASAAC są udostępniane na licencji CC BY-NC-SA. Należy przestrzegać jej warunków, w tym zasad oznaczenia autorstwa i niekomercyjnego wykorzystania. Darmowe pobranie nie oznacza zgody na dołączanie symboli do sprzedawanych produktów.

 

Czy rozpoznawanie liter wystarczy do nauki czytania?

Rozpoznawanie znaków to część nauki. Czytanie obejmuje również łączenie zapisu z językiem i rozumienie treści. Dlatego zabawy warto uzupełniać czytaniem dziecku, oglądaniem książek i rozmową o interesujących je historiach.

Nie każda chwila z książką musi kończyć się pytaniem „Co to za litera?”. Możecie po prostu wspólnie posłuchać opowieści.

Jeśli nauka powoduje utrzymujące się trudności lub duże napięcie, porozmawiaj z nauczycielem albo pedagogiem o dobraniu wsparcia. Dokładanie kolejnych kart pracy nie zawsze jest potrzebnym rozwiązaniem.

 

Wybierz jedną zabawę na dobry początek

Najlepsza propozycja na dziś to taka, którą możecie spokojnie podjąć. Być może będzie to odnalezienie pierwszej litery imienia, zbudowanie L z klocków albo wspólna próba z kartą pracy.

Pobierz darmowe karty „W poszukiwaniu liter” i wybierz fragment odpowiedni dla swojego dziecka.

Jeśli chcesz przeczytać więcej o codziennych aktywnościach, komunikacji i samodzielności, zajrzyj również do artykułu „Rozwój dziecka w spektrum autyzmu a wsparcie domowe”.