Stres dziecka i jego zdrowie
Stres jako reakcja
Stres jest nieodłącznym elementem reakcji na trudne dla nas zdarzenia. Dzieci zbyt często muszą mierzyć się z problemami, na które nie są gotowe. Jako rodzice powinniśmy umiejętnie kierować rozwojem ich samodzielności. Aby zadbać o zdrowie psychiczne dbajmy o równowagę dziecka. To powinno stanowić główny dla nas cel wychowawczy. Stres dziecka i jego zdrowie mają ścisły związek z umiejętnościami radzenia sobie w życiu.
Stres można zdefiniować jako reakcję organizmu w odpowiedzi na wydarzenia, które zakłócają jego równowagę oraz obciążają lub przekraczają nasze zdolności do skutecznego poradzenia sobie. Te wydarzenia zakłócające określamy jako stresory.
Dzieci mają mniejsze zdolności do radzenia sobie ze stresem, wynikające z niedojrzałych procesów samoregulacji. Za samoregulację rozumiemy umiejętność świadomego regulowania swoich emocji. Trzeba nauczyć się, jak przywrócić sobie spokój i zadbać o swoje potrzeby. Dzieci uczą się też jak rozwiązać problem czy sytuację. Gdy procesy samoregulacji są mało rozwinięte działamy bardziej impulsywnie i emocjonalnie na stres. W takiej sytuacji u dzieci może dochodzić do stanu przeciążenia emocjonalnego.
U starszych dzieci, które doświadczały stresu przez kilka lat dłużej, w pokwitaniu zazwyczaj towarzyszy im podwyższony poziom stresu.
Objawy stresu
Fizyczne objawy stresu stosunkowo łatwo zauważyć:
- zwiększa się ilość wydzielanego potu,
- oddech staje się płytki,
- tętno przyspiesza,
- pojawiają się problemy z koncentracją,
- towarzyszą nam również biegunka, nudności czy nawet wymioty.
- pojawia się ból głowy, suchość w ustach, potliwość dłoni.
Stres ma wpływ na rozwój i zmiany w układzie nerwowym. Udowodniono związek ostrego i chronicznego stresu ze zmianami w mózgu w obrębie kory przedczołowej. Odpowiada ona za złożone zdolności poznawcze, takie jak trzymanie w pamięci ważnych informacji, które można szybko wydobyć i wykorzystać.
Dzieci, które doświadczyły któregoś z typów stresu (przemoc, zaniedbanie, bieda), miały mniejsze ciała migdałowate, niż dzieci, które nie miały takich doświadczeń.
Zauważono również zmiany w tkance mózgowej zwanej istotą białą i szarą. W ważnych obszarach mózgu, na których rozwój wpływ może mieć stres, zarówno istota biała jak i szara występuje w mniejszych ilościach.
Dzieci, które miały doświadczenia dotkliwsze i dłużej trwające, osiągały niższe wyniki w testach tego, co badacze nazywają operacyjną pamięcią przestrzenną.
Wraz ze wczesnym dzieciństwie mogą iść w późniejszym czasie:
- depresja,
- lęki,
- choroby serca,
- rak,
- brak sukcesu szkolnego i zawodowego.
U dzieci, których rodzice często narażeni są na stres, zaobserwowano wyższą podatność na otyłość. Dzieci, których rodzice są narażenie na stres, częściej żywią się w fast foodach i rzadziej uprawiają sport.
Zdarza się że dzieci w sytuacji doświadczanego stresu, zaczynają się regresować. Zachowują się wtedy bardziej dziecinnie niż do tej pory: moczą się, chcą być karmione, potrzebują pomocy przy ubieraniu, częściej popłakują przy rozstaniu z rodzicem. Mechanizm regresji to naturalnie występujący u dzieci sposób na poradzenie sobie ze stresem. Dochodzi do odwołania się do znanej im sytuacji, w której czuły się one bezpiecznie. Należy wtedy nie oceniać czy krytykować swojej pociechy za jego sposób postępowania. Wsłuchajmy się w prośby i częściej przytulajmy je albo pobawmy się w malucha. Uzyskanie od rodzica większej uwagi i opieki może pomóc dziecku w odbudowaniu zasobów do poradzenia sobie z sytuacją, która stresuje.
U dzieci starszych przeciążenie stresem ujawnia się utrzymującymi w czasie zmianami w sposobie funkcjonowania w zakresie przeżywanych emocji, sposobu reagowania, zgłaszanych trudności. Przewlekły stres może się przejawiać w postaci zgłaszanych objawów psychosomatycznych, czyli takich dolegliwości, które odczuwane są w ciele, ale nie mają podłoża somatycznego, a psychogenne. Objawami psychosomatycznymi są np. częste bóle głowy czy nawracające dolegliwości ze strony żołądka bez podłoża somatycznego.
U dzieci przeciążenie stresem ujawnia się zmianą w sposobie funkcjonowania w postaci większej labilności emocjonalnej, odczuwania lęku w sytuacjach, które do tej pory nie budziły niepokoju, większej konfliktowości z otoczeniem, częstych wybuchów złości czy impulsywnych decyzji. Mogą występować również objawy wycofania, izolowania się od otoczenia, spadku zainteresowań, braku wiary we własne możliwości, depresyjnego nastroju.
Stres szkolny
Stres, wynikający m.in. z coraz większego tempa życia, rosnących oczekiwań i wymogów, a także nadmiaru informacji i zadań, skutkuje coraz częściej tzw. „wypaleniem uczniowskim„. Oznajmia się to poprzez spadek motywacji, odczuwanie długotrwałego stresu i spadek samooceny dzieci. Uczniowie przestają wtedy czerpać satysfakcję z nauki szkolnej, czują się przepracowani i niedoceniani. Jest to sygnał pogarszającego się klimatu społecznego panującego w szkołach. Może on wpływać na młodzież demotywująco.
Wzrasta odsetek nastolatków doświadczających problemów z psychiką. Przejawia się to wewnętrznym napięciem, problemami z obniżoną z samooceną, obniżonym nastrojem, nadmiernym stresem i poczuciem dyskomfortu psychicznego.
Mają oni również problemy dotyczące relacji z otoczeniem (np. agresja, łamanie prawa, wandalizm, używanie substancji psychoaktywnych). Wymagają oni interwencji specjalisty (psychologa, pedagoga lub psychiatry).
Szkoła jest miejscem, gdzie uczniowie mają możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej. Nowe wytyczne dotyczące zatrudnienia w szkole psychologa i pedagoga specjalnego stanowią, że w szkołach i przedszkolach, w których liczba uczniów przekracza 50, zatrudnienie tych specjalistów jest obowiązkowe. Uczniowie powinni mieć możliwość skorzystania ze wsparcia psychologa w szkole, gdy w innym środowisku nie mogą liczyć na fachową pomoc.
Przyczyny stresu
Warto w tym miejscu podsumować wszystkie przyczyny stresu u dzieci:
- problemy rodzinne: nadmierny dystans emocjonalny, brak elastyczności emocjonalnej, wysokie oczekiwania rodziców i brak ich wsparcia, nadmierna krytyka,
- czynniki indywidualne: zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, nadwrażliwość na krytykę, problemy tożsamościowe, zaostrzony zmysł rywalizacji, dążenie do perfekcyjności,
- problemy szkolne: napięte harmonogramy, zbyt duża waga przywiązywana do ocen, brak możliwości rozwijania pasji i zainteresowań, konflikty szkolne,
- czynniki kulturowe: kreowany przez media wizerunek osoby sukcesu,
- inne powody: brak rozwijania u dzieci poczucia wdzięczności i świętowania małych sukcesów, tendencja do podejmowania wielu ról społecznych naraz, ciągłe porównywanie się do innych, ciągle rosnące tempo życia.
Co zrobić by się mniej stresować?
Umiarkowana aktywność fizyczna czyli regularny ruch, np. pływanie, bieganie, joga, tenis to świetne sposoby na stres. Uprawianie sportu ma wpływ na układ nerwowy, zwłaszcza na mózg. Wpływa na lepsze wykorzystanie glukozy, zwiększony przepływ krwi, rozwój nowych komórek mózgowych oraz wyzwalanie neuroprzekaźników. Ma to duże znaczenie w kontrolowaniu nastroju.
Warto częściej również posłuchać muzyki relaksacyjnej. Muzyka może relaksować, dodawać energii, zwiększać naszą zdolność koncentracji, sprzyjać medytacji, pozytywnie nastrajać do życia. Słuchanie jej zwiększa produkcję endorfin i wywołując uśmiech na twarzy, pobudzać, podnosić ciśnienie krwi, pozwalać rozładować złe emocje.
Książki na temat radzenia sobie ze stresem
Warto przeczytać ciekawe książki, kierowane dla dzieci i młodzieży. Można znaleźć propozycje literatury skierowanej do grupy rodziców jak i ich dzieci.
„Stresoodporne Jak wychować dzieci odporne na stres” to poradnik omawiający temat jak wychować dziecko odporne na stres. Autorce chodzi o to, by nauczyć je odpowiednio stresem „zarządzać” i traktować go jak coś naturalnego. Davidow kompleksowo omawia w książce wszystkie stresogenne czynniki, które mają wpływ na dzieci. Wymienia tu szkołę, środowisko rówieśnicze, telewizję i nowinki techniczne, oraz nawyki żywieniowe. Autorka przytacza wyniki wielu badań i posługuje się ciekawymi argumentami. W książce znalazły się rozmowy z rodzicami dzieci w różnym wieku.
Earl Hipp w swojej książce „Stres out!. Jak przejąć kontrolę nad stresem” podpowiada młodym ludziom skuteczne sposoby na pozbycie się stresu. Wyjaśnia, co się dzieje w organizmie człowieka w momencie podwyższonego napięcia nerwowego. Rozbiera na czynniki pierwsze reakcję na stres, porównując ją do tej, gdy stajemy oko w oko z tygrysem. Autor, psycholog i psychoterapeuta, wskazuje praktyczne rozwiązania problemów, rozmaite metody radzenia sobie z trudnościami w szkole, w domu czy w kontaktach z rówieśnikami. Pokazuje też jak pomocne w procesie opanowywania nerwowych sytuacji mogą być techniki relaksacyjne, pozytywne myślenie czy asertywność.
„Joga dla dzieci i ich dorosłych” to podręcznik podstaw jogi, medytacji i mindfulness. Pomaga dzieciom odkryć korzyści płynące z ćwiczeń takie jak lepsze poznanie możliwości swojego ciała, lepsza koordynacja ruchowa czy umiejętność koncentracji, odprężenia i rozładowywania stresu. Joga dla dzieci i ich dorosłych zawiera bogato ilustrowane, napisane w przystępny sposób wskazówki, jak wykonać podstawowe pozycje jogi oraz wprowadza w techniki oddechowe i medytacyjne. Prowadzi od wstępnych pozycji i technik ku bardziej skomplikowanym, aż do sekwencji jogi, pozycji wykonywanych w parach i zabaw zmieniających praktykę jogi w czas radości, skupienia i bliskości. Jest w książce ponad sto opisanych aktywności uczy dzieci i dorosłych komunikacji, koncentracji i empatii.
Link do księgarni: https://www.ksiazki-medyczne.eu/joga-dla-dzieci-i-ich-doroslych.html?utm_source=ceneo&utm_medium=referral&ceneo_cid=715fdfe2-9e99-440a-1624-ad50148f6530
Share this content:
Zobacz również
Odmienne relacje dzieci zdrowych wobec dzieci z zaburzeniem rozwoju
Letnie przepisy dla dzieci, które na prawdę smakują
