Jak odmawiać dziecku z autyzmem zbędnych zakupów?

Rodzice często spotykają się z trudnościami w radzeniu sobie dziecka z autyzmem z trudnymi emocjami. Agresja, autoagresja, wymuszanie zakupu i krzyki podopiecznego, powodują u dorosłego mieszane uczucia. Są to często poczucie wstydu, zdenerwowanie, pośpiech, by jak najszybciej wyjść ze sklepu oraz frustracja, z powodu rezygnacji z zakupów.

Każdorazowe uleganie spełnianiu zachcianek, często kosztownych, skutkuje zwiększonymi u nas niepotrzebnymi wydatkami. Dziecko wymaga edukacji w kwestii oszczędzania.

Autyzm i powtarzalne zachowania są ze sobą ściśle powiązane. Ważne jest, aby zrozumieć, że te zachowania służą dziecku pewnemu celowi. Motywacją do zakupu zabawek lub przysmaków podczas zakupów może być poszukiwanie wrażeń sensorycznych, ponieważ dziecko lubi dotykowe doświadczenia. Może to też być sposób na radzenie sobie z lękiem lub stresem podczas przebywania w sklepie.

Dziecko odczuwa przyjemność i zaciekawienie w poznawaniu nowych produktów. Dobrze jest umieć rozpoznawać oznaki zbliżających się trudności. Objawia się to większym pobudzeniem lub powtarzającymi się zachowaniami. Trzeba się wówczas skupić na zachowaniu dziecka i tak nim pokierować, by nie doszło do wybuchu złości.

 

Jak postępować na zakupach z dzieckiem

 

Odrzucając prośby dziecka o zakup nowych rzeczy, starajmy się widzieć w tym okazję do edukacji prawidłowego zachowania w sklepie. Naukę umiejętności społecznych najlepiej realizować w realnych sytuacjach. Ważne jest ustalenie wcześniej granic i uczyć poprawnych zachowań. Pomocne jest wtedy korzystanie z zasad z terapii behawioralnej. Nagrody żetonowe za posłuszne wykonanie poleceń rodzica lub nagrodzenie go po zakupach, jest dobrą metodą na wzmocnienie zachowań pożądanych.

Chciejmy zrozumieć uczucia i potrzeby dziecka. Gdy dziecko krzyczy i stara się wywrzeć na nas presję, trzeba go poinformować, w jaki sposób chcemy się z nim komunikować. Mówiąc spokojnie i przysuwając palec sobie do ust,  pokazujemy, że nie oczekujemy od niego głośnego zachowania.

Mimo problemów rozwojowych, dziecko dobrze wyczuwa w danym momencie nasze intencje. Bardzo chce być wysłuchane i potrzebuje zainteresowania. W sklepie, dzieci z autyzmem, a także zaburzeniami sensorycznymi czują się rozdrażnione, przebodźcowane i nie umieją się skupić na naszych słowach.

Przypominam sobie, jak będąc na zakupach z córką, zauważyłam jak chciała ona wrzucić do koszyka zakupowego zabawkę, którą nie byłam w stanie kupić. Gdy zauważyła moją odmowę, postanowiła „zrobić scenę buntu” i położyć się w złości na podłodze. Moim pierwszym i szybkim odruchem było wzięcie jej pod paszki, przysunięcie do boku koszykowej wysepki w markecie i zasłonięcie jej swoim ciałem. Nie zwracałam się do niej i nie zwracałam uwagi na krzyk i jej bunt. Zobaczyła, że to nie ma sensu. Poczekałam około 5 minut, po czym córka już o wiele spokojniejsza, była w stanie ruszyć ze mną za rękę i wyjść z niczym ze sklepu. Pozostała część rodziny dokończyła zakupy, a my w tym czasie przebywałyśmy na dworze szukając na trawniku kwiatków.

Co warto robić podczas rezygnowania z zakupu?

 

Spróbuj wysłuchać próśb i wczuj się w jego/jej pragnienie posiadania nowej zabawki. Następnie wyjaśnij, dlaczego w tym momencie nie można kupić nowej zabawki. Można pomóc dziecku nazwać nieprzyjemne uczucia i powiedzieć:

„Rozumiem, że się złościsz i jesteś smutny/a. Gdy będę miał/a pieniążki na zakup zabawki, to wtedy pójdziemy na zakupy i sobie coś wybierzesz”.

Nauczysz wtedy pytać go/ją, czy mama, bądź tata ma taką możliwość, bez wcześniejszego uporu.To może zmniejszyć frustrację i zapobiec napadom złości.

Dzieci ze spektrum autyzmu mogą mieć trudności z regulacją emocji i komunikacją, co utrudnia wyrażanie ich potrzeb i pragnień. Konieczne jest podejście do trudnej sytuacji z empatią i cierpliwością. Poświęcając czas na spokojną rozmowę na temat jego/jej punktu widzenia i emocji dziecka, rodzice mogą lepiej zareagować na sytuację. Trzeba pomóc mu/jej poczuć się wysłuchanym i zrozumianym. Ważne jest, aby dzieci zrozumiały, że rezygnacja z zakupu jest normalnym elementem podczas wyboru produktów. Nie jest to wcale atak osobisty by spowodować poczucie odrzucenia. Trzeba nauczyć radzić sobie ze swoimi oczekiwaniami i emocjami w sytuacji dla nich trudnej.

Oferowanie alternatywnych możliwości wyboru i odwracanie uwagi może być skutecznym sposobem radzenia sobie w takiej sytuacji. Warto zaproponować w ramach naszego budżetu inne tańsze zabawki lub zajęcia, które mogą być bardziej odpowiednie lub atrakcyjne dla dziecka. Można wspomóc się piktogramami, czyli pomocami obrazkowymi. Są nimi na przykład zdjęcie alternatywnej zabawki, lub komunikaty o zmniejszonej cenie produktu. Dziecko zrozumie wtedy naszą sytuację i dokona wyboru.

Jeżeli mamy taką możliwość, warto zaoferować jemu/jej coś wartościowego. Spróbujmy zaproponować na przykład zabawkę sensoryczną zamiast kolejnej lalki lub zajęcie się ulubioną aktywnością, zamiast kosztownego wejścia do parku rozrywki. Przekierowując uwagę dziecka pomagamy mu odejść od pragnienia zakupu kosztownej lub zbędnej zabawki. przekierować jego uwagę i zapobiec fiksacji na punkcie pragnienia nowej zabawki.

 

Alternatywna komunikacja i materiały edukacyjne

 

Często dzieci z autyzmem lub innymi zaburzeniami rozwoju nie mówią lub komunikują się w niewielkim stopniu. Dotyczy to często dzieci na początku terapii i w młodszym wieku. Pomocna jest wówczas komunikacja alternatywna AAC. Korzystanie z pomocy wizualnych i historyjek społecznych może być skutecznym sposobem wyjaśnienia sytuacji i ustalenia oczekiwań wobec dziecka. Historyjki społeczne to wizualne lub pisemne narracje opisujące sytuacje społeczne i odpowiednie zachowania. Historie te można dostosować do konkretnych potrzeb dziecka, by pomóc mu zrozumieć, dlaczego nie może mieć danej zabawki i jakie alternatywne możliwości są dostępne. Pomoce wizualne można wykorzystać, aby pomóc dziecku zrozumieć sytuację i przekazać swoje potrzeby i pragnienia. Korzystając z tych narzędzi, rodzice i opiekunowie mogą pomóc dziecku opracować strategie radzenia sobie i lepiej radzić sobie w sytuacjach społecznych.

Warto skorzystać z materiałów edukacyjnych i książek, tłumaczących jak się robi zakupy:

„Notatnik Lista zakupów”

„Instrukcje zachowań – zakupy”

Książka „Zuzia idzie na zakupy”

książeczka „Oszczędzanie pieniędzy”

książka „Miś Ekspertuś oszczędza”

„Idziemy na zakupy. Supermarket”

„Na zakupy! Zestaw edukacyjny dla przedszkolaków”

książka dla młodzieży i dorosłych autystów „Forsa. Jak ją zarabiać, oszczędzać i wydawać…”

 

Konsekwencja i oddalanie w czasie zakupów

 

Wreszcie, ważne jest ustalenie jasnych granic i konsekwentne ich egzekwowanie. Jasne komunikaty, realizacja ustalonych zasad dają w efekcie poprawę zachowania dziecka i większą jego stabilność emocjonalną w trakcie zakupów. Nic się jemu złego nie stanie, jeśli się dowie od opiekuna, że zakup nowych zabawek nie zawsze jest możliwy, że czasami będzie musiało poczekać, zanim kupi nową zabawkę. Powinniśmy być konsekwentni w podejmowaniu decyzji i nie ulegać prośbom dziecka. Wyznaczając jasne granice i konsekwentnie je egzekwując, możesz pomóc dziecku poznać wartość pieniądza.

Edukacja pomaga dzieciom zrozumieć wartość pieniędzy i podejmować świadome decyzje zakupowe. Co więcej, zakupy mogą sprawić dzieciom przyjemność, zamieniając je w doświadczenie edukacyjne. Na przykład rodzice mogą zabrać swoje dzieci na targ i uczyć je o różnych rodzajach owoców i warzyw.

Oddalone w czasie wręczanie zakupu rozwija ważne umiejętności życiowe. Doradzam też stosowanie pozytywnego wzmocnienia, aby nagrodzić dziecko za dobre zachowanie i przestrzeganie ustalonych zasad. Dzięki temu Twoje dziecko poczuje się docenione i zmotywowane do dalszego dokonywania dobrych wyborów.

 

Jak rozmawiać z dzieckiem z autyzmem podczas nieposłuszeństwa