Powody, dla których dziecko z autyzmem może nie słuchać rodziców

 

Masz dziecko z diagnozą autyzm lub spektrum autyzmu? Denerwuje Cię, że się ono Ciebie nie słucha? Ucieka w swój świat i nie wiesz co masz zrobić, by mieć z nim lepszy kontakt?

Jednym z powodów, dla których dziecko z autyzmem może nie słuchać rodziców, jest trudność w zrozumieniu sygnałów społecznych i komunikacji. Dla nas neurotypowych dorosłych jest ciężko zrozumieć, dlaczego można mieć problem w reagowaniu na otoczenie. A to dlatego, że nie mieliśmy większych problemów w nauce i naśladowaniu bliskich nam osób. Pomimo różnych charakterów, odbiór bodźców nie był zaburzony sensorycznie. W całkiem odmiennej sytuacji są osoby ze spektrum autyzmu.

Osoba z autyzmem często ma duże problemy z interpretacją sygnałów niewerbalnych lub może interpretować je nieprawidłowo. Dodatkowo mogą mieć problemy ze zrozumieniem celu i znaczenia języka, co skutkuje ograniczonymi umiejętnościami komunikacyjnymi. Dlatego dziecko z tą diagnozą może mieć trudności ze zrozumieniem i reagowaniem na  polecenia rodziców. Jesteśmy wtedy świadkami nieposłuszeństwa lub nieprzestrzegania zaleceń przez nasze pociechy.

Przeciążenie sensoryczne i nadmierna stymulacja mogą również przyczynić się do tego, że dziecko z autyzmem nie słucha rodziców i aż buntuje się nam. Dzieci z autyzmem mogą doświadczać zaburzeń w odbiorze i przetwarzaniu bodźców sensorycznych. Może to skutkować zachowaniami, które innym wydają się dziwne lub niezrozumiałe, takimi jak unikanie pewnych sytuacji zmysłowych lub poszukiwanie innych niezrozumiałych dla nas. Nadmierna stymulacja i zbyt duża aktywność mogą być szczególnie trudne dla dzieci wrażliwych sensorycznie. Prowadzi to do braku uwagi lub skupieniu.

Powtarzające się zachowania i rutyny mogą również odgrywać rolę u dziecka z autyzmem. Wiele z nich opiera się na ustalonych codziennych schematach. To im daje poczucie bezpieczeństwa, a niestety każde odstępstwo od tych przyzwyczajeń może powodować stres i niepokój. Osoby w spektrum powtarzają zachowania, takie jak stymulacja, gdy chcą poradzić sobie ze stresem lub regulować swoje emocje. Mogą być one dla dziecka bardziej atrakcyjne niż słuchanie rodziców. Uwidacznia się to w braku zainteresowania lub chęci współpracy.

 

Sztywne myślenie i zachowania utrudniający kontakt społeczny

 

Dzieci z autyzmem mają często trudności ze zrozumieniem wskazówek i norm społecznych. Widoczne jest to w odmiennych relacjach społecznych. Dzieci są zbyt otwarte, łatwowierne lub wręcz odwrotnie, unikające kontaktu i agresywne. Wszystko to zależy od wieku, rozwoju emocjonalno-społecznego i trudności z którymi się mierzy. Autyści mają problemy ze zrozumieniem innych lub posiadają inny punkt widzenia niż otoczenie. Warto wspomnieć o  różnicach ze zrozumieniem sygnałów niewerbalnych, takich jak mimika, gesty czy postawa ciała.

Deficyty te mogą prowadzić do obojętności i powściągliwości w kontaktach z innymi ludźmi. Utrudnia to tworzenie ważnych dla nich relacji społecznych. Dzieje się to także przez brak zrozumienia ich przez owych znajomych.

Kolejnym wyzwaniem jest poleganie na rutynie i przewidywalności. Osoby ze spektrum mogą się denerwować lub, gdy ich rutyna zostanie zakłócona. Mają wtedy trudności z przystosowaniem się do zmian w ich środowisku lub sytuacjach społecznych.

Dzieci potrzebują nauczyć się być elastycznym i dostosować podczas wspólnego spędzania czasu lub realizowaniu zadań w grupie. Mają one trudności z wyobraźnią i zrozumieniem sytuacji społecznych. To wymaga wielu lat ćwiczeń terapeutycznych i zajęć uspołeczniających.

 

Ograniczony i sztywny schemat działań i zachowań, który wykazują dzieci z autyzmem, może również wpływać na ich interakcje społeczne. Osoby te mogą angażować się w powtarzające się zachowania lub mieć ograniczone zainteresowania, które utrudniają im kontakt z innymi.

Ich trudności w komunikacji mogą utrudniać im wyrażanie swoich myśli i uczuć. To  prowadzi często do frustracji i izolacji. Te nieprawidłowości w zachowaniu i funkcjonowaniu społecznym mogą mieć różny stopień nasilenia, ale występują we wszystkich sytuacjach społecznych. W sytuacji takiej należy dużo rozmawiać ze spokojem i tłumaczyć o tym jak należy postępować.

Sposoby na poprawę komunikacji z autystycznym dzieckiem

Jedną ze skutecznych metod, aby poprawić kontakty z autystycznym dzieckiem jest używanie pomocy wizualnych i historii społecznych. Pomoce wizualne, takie jak obrazki, symbole i diagramy, mogą pomóc dziecku lepiej zrozumieć i przetwarzać informacje. Historie społeczne, które tłumaczą jak w akceptowany sposób zachowywać się w celu rozwiązania podobnych problemów. Materiały edukacyjne są szczególnie potrzebne dla dzieci z autyzmem, które mają problemy z komunikacją werbalną i interakcjami społecznymi.

Innym sposobem jest włączenie do komunikacji zadań nawiązujących do zainteresowań dziecka. Wiele dzieci z autyzmem ma szczególne zainteresowania określonymi tematami, a włączenie ich do zajęć logopedycznych może pomóc zwiększyć motywację podczas ćwiczeń. Na przykład, jeśli dziecko interesuje się pociągami, używanie słownictwa i pojęć związanych z pociągami może pomóc mu lepiej zrozumieć i zaangażować się w zajęcia. Takie podejście może również pomóc w budowaniu pozytywnej relacji między dzieckiem a terapeutą.

Dobrze jest używać zrozumiałego i zwięzłego języka z konkretnymi przykładami. Dzieci ze spektrum autyzmu często zmagają się z rozumieniem potocznego języka, przenośni i pojęć. Gdy komunikujemy się konkretnymi przykładami i unikamy języka trudnego da nich, to może pomóc im lepiej nas zrozumieć. Ważne jest również, aby mówić wolno i wyraźnie, a w razie potrzeby powtarzać polecenia. Warto używać sygnały, takie jak gesty i mimika. To może pomóc dziecku lepiej zrozumieć zamierzony przekaz. Wykorzystując te sposoby, komunikacja z autystycznym dzieckiem może stać się bardziej skuteczna.

 

Strategie rozwiązywania problemów behawioralnych u dzieci autystycznych

 

Dzieci z autyzmem często wykazują problemy behawioralne, które mogą stanowić wyzwanie dla ich opiekunów. Jedną ze strategii rozwiązywania tych problemów behawioralnych jest system pozytywnego wzmacniania i nagradzania. Nagradzając pożądane zachowania, takie jak wykonywanie poleceń lub wykonywanie zadań, dzieci z autyzmem można motywować do kontynuowania tych zachowań. Pozytywne wzmocnienie może być skutecznym sposobem na kształtowanie zachowania i naukę zachowań społecznych.

Inną drogą do rozwiązywania problemów behawioralnych u dzieci autystycznych jest wykorzystanie pomocy wizualnych i opowieści społecznych. Pomoce obrazkowe, takie jak plany dnia obrazkowe, mogą pomóc zrozumieć i przewidzieć nadchodzące działania, zmniejszając niepokój i frustrację. Historie społeczne, które wykorzystują obrazki (pecsy) i prosty język wyjaśniający sytuacje społeczne i odpowiednie zachowania, mogą być również skuteczne w nauczaniu sytuacji z dnia codziennego.

Wdrażanie zaplanowanych procedur i ewentualnych konsekwencji zachowań niepożądanych może być również pomocne w rozwiązywaniu problemów behawioralnych u dzieci autystycznych. Osoby ze spektrum autyzmu mają trudności z przejściami i zmianami rutyny, co może prowadzić do załamań emocjonalnych i innych problemów behawioralnych. Gdy wdrażamy harmonogram zadań i plan dnia, dzieci mogą wówczas czuć się bezpieczniej i spokojniej . Konsekwencja stosowania przyjętych zasad w domu, dzięki pomocy terapeuty, może również pomóc w rozwoju umiejętności społecznych i przystosowania do życia w społeczeństwie.

Wyzwalacze i przyczyny problemów w zachowaniu utrudniającym kontakt z dzieckiem z autyzmem

 

Jednym z głównych czynników wyzwalających problemy behawioralne u dzieci z autyzmem jest przeciążenie sensoryczne i trudności w komunikacji. Wiele dzieci z autyzmem ma problemy z przetwarzaniem sensorycznym, które mogą prowadzić do problemów, takich jak mrużenie oczu, silne podskakiwanie przez długi czas lub zatykanie uszu. Te zaburzenia czucia mogą wynikać z niedowrażliwienia lub nadwrażliwości na określone bodźce.  Te trudności w komunikacji mogą prowadzić do frustracji i niepokoju, które mogą objawiać się problemami z zachowaniem. Zrozumienie i sprostanie tym wyzwaniom sensorycznym i komunikacyjnym może pomóc zmniejszyć problemy z zachowaniem u dzieci z autyzmem.

Podsumowując, dzieci w spektrum mają trudności z:

• interakcjami społecznymi,
• ze zrozumieniem wskazówek i norm społecznych,
• regulacją emocjonalną.

Rozpoznanie tych wyzwań oraz zapewnienie wsparcia i znanych sposobów pomagających w poruszaniu się w interakcjach społecznych i regulowaniu emocji może poprawić ich zachowanie i ogólne samopoczucie.

 

Wdrażanie strategii pozytywnego wzmocnienia u dziecka z autyzmem poprawia z nim kontakt

Stwierdzono, że pozytywne wzmocnienie jest skuteczną strategią zachęcania dzieci z autyzmem do pożądanych zachowań. Zastosowane wzmocnienie musi być dopasowane do konkretnego dziecka, sytuacji i zachowania. Zapewniając nagrodę lub pochwałę za pożądane zachowania, dzieci z autyzmem są bardziej skłonne do powtórzenia tych zachowań w przyszłości. Może to prowadzić do znacznego wzrostu częstości zachowań pożądanych i spadku zachowań trudnych. Pozytywne wzmocnienie pomaga też w naśladowaniu zachowań innych osób, co jest niezbędne dla ich rozwoju społecznego i komunikacyjnego.

Oprócz zachęcania do pożądanych zachowań, wykazano, że pozytywne wzmocnienie poprawia poczucie własnej wartości i pewność siebie u dzieci z autyzmem. Dzieci z autyzmem często borykają się z niską samooceną, co może wpływać na ich zdolność uczenia się i interakcji z innymi. Zapewniając pochwały i nagrody za pożądane zachowania, dzieci z autyzmem mogą odczuwać poczucie spełnienia i dumy, co może poprawić ich ogólną samoocenę. To z kolei może prowadzić do lepszych wyników w nauce i życiu społecznym.

Wreszcie stwierdzono, że pozytywne wzmocnienie poprawia komunikację i interakcje społeczne u dzieci z autyzmem. Nagradzając i chwaląc pożądane zachowania społeczne, takie jak kontakt wzrokowy czy komunikacja werbalna, dzieci z autyzmem są bardziej skłonne do angażowania się w te zachowania w przyszłości. Może to prowadzić do poprawy umiejętności społecznych i bardziej znaczących interakcji społecznych z rówieśnikami i opiekunami. W połączeniu z innymi terapiami, takimi jak Stosowana Analiza Zachowania (ABA), pozytywne wzmocnienie może być potężnym narzędziem poprawy jakości życia dzieci z autyzmem.

 

Aby poznać więcej informacji na temat opieki i wsparcia dziecka z autyzmem zachęcam do przeczytania publikacji „Starsze dziecko z autyzmem” – Temple Grandin.