Schematy a zachowanie dziecka ze spektrum autyzmu

Chciałam poruszyć dzisiaj ważny temat dla opiekunów dzieci w spektrum autyzmu. Osoby z tą diagnozą miewają trudności z rozumieniem społecznych norm i zasad. Występują również u nich trudności z przewidywaniem konsekwencji swojego zachowania. Dlatego mogą nie zdawać sobie sprawy, że dana powtarzalna czynność, którą wykonują, jest nieprawidłowa.

Rodzice zauważają, że ich dzieci z trudnościami w rozwoju nie rozumieją, że pewne zachowania są uważane za odpowiednie, a inne za nieodpowiednie. Trudno jest im zaakceptować, że pewne czynności mogą być szkodliwe dla nich lub innych osób.

Pojawiają się również problemy z rozumieniem konsekwencji swojego zachowania. Dzieci z autyzmem mogą nie rozumieć, że ich zachowanie może mieć negatywne konsekwencje.

Dzieci w spektrum autyzmu borykają się z trudnościami w komunikacji, a szczególnie z wyrażaniem swoich myśli i uczuć. Dlatego autyści mogą nie być w stanie powiedzieć innym, że ich zachowanie jest dla nich trudne lub nieprzyjemne. Obawiają się też krytyki i odrzucenia.

Aby pomóc dziecku z autyzmem zrozumieć, że dany schemat jest nieprawidłowy, ważne jest, aby:

•  wyjaśnić dziecku, dlaczego dana czynność jest nieprawidłowa. Użyj prostych, jasnych słów i zdań.
• pokazać dziecku konsekwencje danej czynności. Na przykład, jeśli dziecko bije inne dziecko, pokaż mu, że drugie dziecko jest smutne lub dzieje mu się krzywda.
• zaproponuj alternatywny sposób wyrażania siebie. Jeśli dziecko ma zwyczaj kręcić się w kółko, pomóż mu znaleźć inną formę aktywności fizycznej, która jest bardziej odpowiednia.

Ważne jest również, aby pamiętać, że każde dziecko z autyzmem jest inne. To, co działa u jednego dziecka, może nie działać u drugiego.

Dlaczego schematy utrudniają współpracę z rodzicem lub pedagogiem?

 

Osoby z diagnozą autyzmu, aby zachować poczucie bezpieczeństwa i kontroli wokół siebie, stosują wybrane przez siebie schematy. Są to na przykład:

• rysowanie tylko jednej rzeczy np. uśmiechu,
• darcie kartek na drobne kawałki,
• podskakiwanie i trzepotanie rączkami,
• zjadanie paprochów z podłogi,
• chodzenie tylko po krawężniku,
• zamykanie okien na klatce schodowej lub w pokojach,
• rozpoczynanie rozmowy z obcym zawsze od przedstawiania się z imienia i nazwiska,
• kręcenie się w kółko,
• układanie zabawek w rzędzie,
• machanie sobie dłońmi lub długimi przedmiotami przed oczami.

Sztywność zachowań jest trudna do zmiany i powoduje szybką frustrację, jeśli namawia się do zmiany lub zaniechania tej czynności. Schematy z początku utrudniają współpracę z rodzicem lub pedagogiem. Dzieje się tak z kilku powodów.

1. postępowanie dziecka może być trudne do zrozumienia i przewidzenia. Określone schematy są dla niego ważne, ale dla innych są zwykle niezrozumiałe lub frustrujące.
2. schematy mogą prowadzić do zachowań trudnych. Objawiają się tak mniejsze umiejętności z radzeniem sobie ze stresem lub zmianami. To prowadzi do wybuchów złości, wycofywania się lub innych niepożądanych zachowań.
3. Różne schematy w postępowaniu mogą utrudniać nawiązywanie relacji z innymi. Dziecko z autyzmem miewa trudności z nawiązywaniem kontaktu wzrokowego, rozumieniem emocji innych lub wyrażaniem własnych emocji.

 

Jak poprawić współpracę dziecka pomimo trudności w zachowaniu?

 

Aby poradzić sobie z trudnościami wynikającymi ze schematów, ważne jest, aby dziecko uczestniczyło regularnie w zajęciach terapeutycznych, również po przedszkolu lub szkole. Korzystanie z terapii u psychologa, pedagoga specjalnego i terapeuty SI przynosi wymierne efekty.

Rodzice współpracując z terapeutami dziecka mogą przećwiczyć wspólnie jego trudne zachowania. Warto zawsze dzielić się z pedagogiem nurtującymi tematami i informacjami na temat zachowań dziecka. Terapeuta daje zalecenia do stosowania w domu. Terapia realizowana w przedszkolu, szkole terapeutycznej, lub poradni specjalistycznej nie może być jedynym miejscem, w którym pracuje się nad zachowaniem dziecka.

 

Wskazówki jak sobie radzić z trudnościami wynikającymi ze schematów

 

Aby wspomóc rozwój społeczny, należy zrozumieć schematy stosowane przez dziecko. Stosując motywowanie  poprzez nagrody modeluje się zachowanie dziecka.

Warto zaznaczyć, że nie wszystkie schematy zachowania dziecka są tak samo problematyczne. Dzięki współpracy z terapeutami, jesteśmy w stanie określić, które zachowania są najbardziej uciążliwe i wymagają działania.

Warto pamiętać, by starać się być cierpliwym na zauważenie efektów terapii. Rodzice pracując nad zachowaniem dziecka są zwykle zniecierpliwieni. Niestety wprowadzanie zmian może zająć kilka miesięcy. Najważniejsze jest bycie konsekwentnym w stosowaniu metod terapeutycznych u dziecka.

Rodzice i pedagodzy powinni ustalić jasne granice dla dziecka i konsekwentnie ich przestrzegać.

Trzeba pamiętać, że wzmacnianie pozytywne jest efektywne w nauce nowych zachowań.

Dostosowanie planu zajęć i edukacji może pomóc dziecku w unikaniu sytuacji, które wywołują trudne zachowania.

Warto wspierać się terapią behawioralną. Przynosi ona dobre efekty może pomóc dziecku w nauce nowych zachowań i radzenia sobie ze stresem.