Stereotypowe schematy u dziecka z autyzmem

Autyzm jest zaburzeniem, które wpływa na rozwój społeczny i porozumiewanie się ze światem. Zauważa się też stereotypowe schematy u dziecka w zachowaniu. Nazywamy tak powtarzające się gesty, ruchy ciała,  słowa czy zainteresowania. Mogą one utrudniać funkcjonowanie dziecka w szkole i w życiu codziennym.

Stereotypowe zachowania

Stereotypowe wzorce zachowań obserwuje się w różnych momentach, podczas rozmowy z innymi, w powtarzalnych działaniach i zainteresowaniach w czasie wolnym. Zrozumienie i rozpoznanie ich ma znaczenie dla oczekiwanych efektów terapii.

Jednym z najczęstszych objawów są schematy w interakcjach społecznych. Dzieci z autyzmem mają trudności ze zrozumieniem i właściwym reagowaniem na kontakt wzrokowy lub rozpoczynanie i podtrzymywanie rozmów. Dotyczy to rzadkim stosowaniem mowy spontanicznej na rzecz eholali. To niestety utrudnia mówienie o swoich myślach i uczuciach.

Innym powszechnym schematem jest wybieranie zachowań powtarzalnych. Dzieci te często wykonują czynności, takie jak machanie rękami, kołysanie lub ustawianie przedmiotów w określonej kolejności. W ten sposób radzą one sobie z problemami sensorycznymi. Jest to też sposób, aby wykonując znane schematy kontrolować swoje otoczenie.

Dzieci autystyczne mają również tendencję do pewnych zainteresowań. Są one intensywne i specyficzne. Dotyczą ulubionych tematów, przedmiotów lub czynności. Mogą to być na przykład rysowanie tylko wymyślonego wzoru i powielanie go. Dziecko czuje potrzebę poświęcania im sporą ilość czasu. Zainteresowania te mogą zmieniać się z biegiem lat. Schematy mogą być motywacją do wykonania innych zadań zaleconych przez rodzica lub terapeutę.

U osób ze spektrum autyzmu występuje nadwrażliwość na pewne bodźce. Często prowadzi to do przeciążenia sensorycznego i dyskomfortu. Z drugiej strony poszukują stymulacji sensorycznej, takiej jak kręcenie się, trzepotanie rękami lub szukanie głębokiego ucisku. Schematy te prowadzą do trudności w poruszaniu się i uczestniczeniu w życiu codziennym.

Pierwszym krokiem w radzeniu sobie z tymi zachowaniami jest zrozumienie, dlaczego dziecko się angażuje w ten sposób.

Stereotypowe schematy mogą pełnić różne funkcje dla dziecka autystycznego, takie jak:

• regulacja emocji,
• redukcja stresu,
• stymulacja sensoryczna,
• potrzeba rutyny.

Alternatywne zachowania zamiast schematów

Kolejnym krokiem jest szukanie alternatywnych zachowań, które zaspokoją te same potrzeby, co stereotypowe schematy, ale w sposób bardziej akceptowany społecznie. Na przykład, jeśli dziecko powtarza dźwięki typu „buczenie”, można nauczyć je korzystania z innych sposobów wyrażania emocji, takich jak rysowanie czy opowiadanie historii. Jeśli dziecko powtarza gesty, można je zachęcać do wykonywania złożonych czynności manualnych, takich jak układanie puzzli czy modelowanie plasteliny. Przekierowanie uwagi na coś interesującego i rozwijającego jest korzystne dla modelowania zachowania dziecka.

Kolejną skuteczną strategią jest wprowadzenie struktury i rutyny w życiu codziennym dziecka. Dzieci z autyzmem często czerpią zadowolenie i poczucie bezpieczeństwa z rutyny i przewidywalności. Przygotowanie tablicy z zadaniami i aktywnościami przy pomocy piktogramów pomaga w łagodzeniu niepokoju i frustracji.

Kolejnym sposobem jest uczenie dziecka alternatywnych umiejętności społecznych. Zajęcia grupowe, takie jak terapia zajęciowa, terapia behawioralna czy trening społeczny, mogą pomóc dziecku w nauce odpowiednich zachowań społecznych i interakcji z innymi. Nauka mowy werbalnej i stosowanie alternatywnej komunikacji pomaga w funkcjonowaniu w grupie.

Ważnym elementem jest również współpraca z terapeutami, nauczycielami i innymi specjalistami. Mają oni odpowiednie narzędzia i wiedzę, wspomagająca w rozwoju. Warto ustalić indywidualne sposoby radzenia sobie z problemami, które będą odpowiednie dla konkretnego dziecka.