Bodźce sensoryczne u dziecka z autyzmem

Bodźce sensoryczne u dziecka z autyzmem

 

Rodzice dzieci zdiagnozowanych pod kątem spektrum autyzmu są często świadkami, jak z niezrozumiałych dla nich przyczyn podopieczny zachowuje się agresywnie lub autoagresywne. Dopiero głębsze zrozumienie indywidualnych problemów dziecka może pomóc w niwelowaniu nietypowych zachowań.

Dzieci z diagnozą autyzmu często doświadczają trudności z przetwarzaniem sensorycznym. W zależności od indywidualnych deficytów prowadzi to do przeciążenia sensorycznego. Występuje ono, gdy system sensoryczny danej osoby jest przytłoczony bodźcami z otoczenia, co skutkuje intensywnym i często niepokojącym zachowaniem. Opiekunowie jego zauważają wzmożoną agresję, autoagresję lub lęki wycofujące go z nieprzyjemnej sytuacji.

Przeciążenie sensoryczne u dzieci z autyzmem jest ściśle związane z ich trudnościami w przetwarzaniu sensorycznym. Dochodzi do nietypowych reakcji na bodźce sensoryczne, które mogą być nadwrażliwe  lub hipowrażliwe . Oznacza to, że mogą być nadmiernie wrażliwe na niektóre rodzaje bodźców, takie jak głośne dźwięki, jasne światło lub niektóre tekstury (metki przy ubraniach), podczas gdy inne są mniej wrażliwe. Te trudności w przetwarzaniu sensorycznym mogą utrudniać dzieciom z autyzmem skuteczne regulowanie emocji.

Rodzaje bodźców, które mogą wywołać przeciążenie sensoryczne u dzieci z autyzmem są bardzo zróżnicowane. Dla niektórych głośne i nagłe dźwięki, takie jak dźwięk odkurzacza lub alarm przeciwpożarowy, hałas przejeżdżającego motoru mogą być przytłaczające. Inni mogą zmagać się z jasnym światłem, silnymi zapachami lub pewnymi teksturami na skórze. Istotne jest, aby uznać, że każde dziecko z autyzmem może mieć unikalne wyzwalacze sensoryczne, i kluczowe znaczenie ma zidentyfikowanie i zrozumienie tych wyzwalaczy, aby zapewnić odpowiednie wsparcie.

 

Podopieczny czuje się wtedy przytłoczony, niespokojny, a nawet przestraszony, co prowadzi do szeregu reakcji emocjonalnych i behawioralnych. Niektóre dzieci mogą wykazywać zachowania unikowe, takie jak zakrywanie uszu, zamykanie oczu lub szukanie bezpiecznej i cichej przestrzeni. Inni mogą mieć załamania, charakteryzujące się płaczem, krzykiem lub agresywnymi zachowaniami.

Należy zauważyć, że te zachowania nie są zamierzone ani manipulacyjne. Wynikają jednak z niezdolności dziecka do radzenia sobie z przytłaczającymi bodźcami sensorycznymi. Deficyty społeczne powodują, że dziecko nie potrafi w trudnym dla niego momencie nazwać i powiedzieć zrozumiale co czuje i że potrzebuje wsparcia.

Aby zobrazować neurotypowej osobie, jakie są odczucia autysty funkcjonującego w świecie przebodźcowanym, przeprowadza się warsztaty lub zdjęcia ogólnodostępne edukacyjne.  Wiele razy w namiotach fundacji JiM można było założyć gogle VR oraz słuchawki i rękawice – by zobaczyć, usłyszeć i poczuć jak autyści odbierają świat. Trudno nam zrozumieć osobę z autyzmem, bez poznania problemu odmiennego odbierania bodźców jakie mają wpływ na sensorykę. Bodźce czuciowe, takie jak dźwięki, światła, tekstury lub zapachy, rozpraszają i przeszkadzają, prowadząc do podwyższonego stanu pobudzenia. Przeciążenie sensoryczne może być spowodowane różnymi czynnikami, w tym nadwrażliwością lub nadwrażliwością na bodźce sensoryczne, trudnościami z integracją sensoryczną oraz zmianami w rutynie lub miejscu przebywania.  Zrozumienie definicji i przyczyn przeciążenia sensorycznego ma kluczowe znaczenie dla rodziców, aby pomóc dziecku w poruszaniu się i radzeniu sobie z przytłaczającymi doświadczeniami na co dzień. Rozpoznając i unikając tych wyzwalaczy, rodzice mogą pomóc w zapobieganiu lub minimalizowaniu epizodów przeciążenia sensorycznego u swojego dziecka.

 

Jak uspokoić dziecko podczas przebodźcowania

 

Przytłoczone bodźcami sensorycznymi dzieci z autyzmem mogą przejawiać zachowania takie jak załamania, wycofanie, agresja, zachowania autostymulujące (np. machanie rękami, kołysanie) czy unikanie pewnych sytuacji. Te zachowania są ich sposobem radzenia sobie z przytłaczającym bodźcem sensorycznym. Jako rodzic bardzo ważne jest zapewnienie dziecku wspierającego i uspokajającego środowiska podczas epizodów przeciążenia sensorycznego. Może to obejmować stworzenie cichej przestrzeni, użycie pomocy obrazkowych, zapewnienie głębokiego nacisku lub propriocepcji na przykład owijanie dziecka w koc i dociskanie zawiniętej osoby, albo zorganizowanie tunelu sensorycznego otwieranego https://www.arante.pl/tunel-sensoryczny-otwierany-90-cm.html

Warto stosować techniki uspokajające, takie jak głębokie oddychanie lub jogę.  Muzykoterapia i bajkoterapia są bardzo przyjemne dla dzieci i skutecznie wprowadzają w pozytywny stan emocjonalny.

Rodzice wraz z terapeutą mogą wdrożyć strategie pomagające dziecku regulować doświadczenia sensoryczne i skuteczniej radzić sobie z przytłaczającymi sytuacjami.

 

 

Sposoby uspokajania dziecka z autyzmem w czasie przeciążenia sensorycznego

 

Stworzenie spokojnego i bezpiecznego miejsca w którym mieszka dziecko ma kluczowe znaczenie dla uspokojenia dziecka z autyzmem, które doświadcza przeciążenia sensorycznego. Aby stworzyć spokojne środowisko, ważne jest, aby zminimalizować wyzwalacze sensoryczne, które mogą przytłoczyć dziecko. Można to osiągnąć poprzez zmniejszenie poziomu hałasu zakładając słuchawki wyciszające, przyciemnienie świateł i usunięcie zbędnych bodźców wzrokowych lub słuchowych.

Zapewnienie bezpiecznej przestrzeni, do której dziecko może się wycofać, gdy czuje się przytłoczone, może również pomóc mu regulować bodźce sensoryczne i znaleźć poczucie spokoju.

Przerwy sensoryczne są skuteczną strategią pomocy dziecku z autyzmem w radzeniu sobie z przeciążeniem sensorycznym. Przerwy te pozwalają dziecku odpocząć od przytłaczających bodźców i zaangażować się w czynności, które pomagają mu w regulacji uczuć.  Przerwy sensoryczne mogą obejmować takie czynności, jak głęboka stymulacja uciskowa, używanie zabawek lub narzędzi sensorycznych. Dziecko wykonując rytmiczne ruchy uspokaja się, a także przebywa w cichej i uspokajającej przestrzeni.

Pomoce wizualne (piktogramy), takie jak harmonogramy wizualne, historie społeczne i wskazówki wizualne, mogą pomóc dziecku zrozumieć, co się dzieje i czego się od niego oczekuje w danej sytuacji. Takie wsparcie zapewnia przewidywalność i schematy, które pomagają zmniejszyć niepokój i zwiększyć zdolność dziecka do samoregulacji.

Strategie komunikacyjne, takie jak używanie jasnego i zwięzłego języka, zapewnianie możliwości wyboru i korzystanie z pomocy wizualnych, mogą również pomóc dziecku wyrazić swoje potrzeby i preferencje, zmniejszając frustrację i promując poczucie spokoju.

Ważna jest ścisła współpraca rodziców i opiekunów z terapeutami, zajmującymi się integracją sensoryczną, w celu identyfikacji specyficznych bodźców sensorycznych, które uspokajają i organizują dziecko, a także tych, które mogą być przytłaczające.